Vaşinqton görüşündən bir il: Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində yeni mərhələ
8 avqust 2025-ci il Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması və Cənubi Qafqazın siyasi gündəliyi baxımından mühüm tarixlərdən biri kimi yadda qalıb. Həmin gün Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın iştirakı ilə keçirilən görüş regionda uzun illər davam edən qarşıdurmadan sonra yeni siyasi mərhələnin əsasını qoyan hadisələrdən biri olub.
Vaşinqton görüşündə əldə edilən razılaşmalar, sülh prosesinin inkişafı istiqamətində atılan addımlar və sonrakı dövrdə baş verən hadisələr bu sammitin regional proseslərə təsirini bir daha gündəmə gətirib.
Oxu.Az xəbər verir ki, Milli Məclisin deputatı Rizvan Nəbiyev Vaşinqton görüşünün ildönümü və sonrakı proseslərlə bağlı açıqlamasında 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa etdiyini bildirib.
Deputatın sözlərinə görə, bununla regionda uzun illər davam edən işğala əsaslanan status-kvo aradan qalxıb və yeni siyasi-hüquqi reallıq formalaşıb. O, Vaşinqton sülh sammitini hərbi müstəvidə əldə olunan nəticələrin siyasi-diplomatik müstəvidə təsdiqlənməsi baxımından mühüm mərhələ kimi qiymətləndirib.
R.Nəbiyev qeyd edib ki, Azərbaycanın sülh gündəliyi çərçivəsində əsas məsələlərdən biri dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət prinsipinin təmin edilməsidir. Onun fikrincə, postmünaqişə dövründə Prezident İlham Əliyevin xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri əldə edilmiş nəticələrin beynəlxalq hüquq müstəvisində təsbit olunması və regionda davamlı sülhün təmin edilməsidir.
Azərbaycanın sülh gündəliyi
Deputat bildirib ki, Azərbaycan hərbi qələbəni son məqsəd kimi deyil, davamlı sülh və regional əməkdaşlıq üçün yeni imkan kimi qiymətləndirir.
Onun sözlərinə görə, Ermənistanla sülh müqaviləsi üzrə danışıqların başlanması və sənədin əsasını təşkil edən beş prinsipin müəyyənləşdirilməsi bu siyasətin mühüm nəticələrindəndir.
R.Nəbiyev sülh prosesinin tam hüquqi nəticəyə çevrilməsi üçün bir sıra mərhələlərin qarşıda dayandığını bildirib. Bunlara Ermənistan Konstitusiyasının preambulasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılması, paraflanmış sülh müqaviləsinin imzalanması, sənədin parlamentlər tərəfindən ratifikasiya edilməsi, diplomatik münasibətlərin qurulması və gələcək sahəvi əməkdaşlıq üçün müqavilə-hüquq bazasının yaradılması daxildir.
Vaşinqton sammitində ABŞ-ın rolu
R.Nəbiyev Vaşinqton görüşünün Azərbaycan-Ermənistan normallaşma prosesində mühüm diplomatik mərhələ olduğunu vurğulayıb.
Deputatın fikrincə, Vaşinqton platforması sülh gündəliyinin irəlilədilməsi və əldə olunan siyasi razılaşmaların beynəlxalq dəstəklə möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
O bildirib ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın sülh prosesinə verdiyi siyasi dəstək Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində aparılan diplomatik təşəbbüslərə əlavə impuls verib.
Deputat həmçinin Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmaların gələcək normallaşma prosesinin hüquqi və institusional əsaslarının formalaşmasına xidmət etdiyini qeyd edib.
TRIPP layihəsi və regional əməkdaşlıq
R.Nəbiyevin sözlərinə görə, postmünaqişə dövründə davamlı sülhün təmin edilməsi yalnız siyasi razılaşmalarla məhdudlaşmır. Bunun üçün iqtisadi əlaqələrin, regional inteqrasiyanın, nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantıların inkişaf etdirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Deputat Zəngəzur dəhlizi və TRIPP layihəsini yeni regional əməkdaşlıq modelinin mühüm elementləri kimi qiymətləndirib. Onun fikrincə, bu layihələr Cənubi Qafqazın Şərqlə Qərbi, eləcə də Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən strateji iqtisadi məkan kimi rolunu gücləndirə bilər.
R.Nəbiyev bildirib ki, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması, enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi və rəqəmsal bağlantıların inkişafı regionu qlobal ticarət və logistika zəncirinin mühüm hissəsinə çevirə bilər.
Sülhün iqtisadi dividendləri
Deputatın sözlərinə görə, Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Sülhün regional təhlükəsizliyi möhkəmləndirəcəyi, kommunikasiyaların açılmasına, iqtisadi inteqrasiyanın sürətlənməsinə və xarici investisiyaların artmasına şərait yaradacağı qeyd olunub.
R.Nəbiyev hesab edir ki, sabit inkişaf məkanına çevriləcək Cənubi Qafqaz Avropa ilə Asiyanı birləşdirən nəqliyyat marşrutlarının səmərəliliyini də artıra bilər.
Deputatın fikrincə, hazırkı mərhələdə əsas vəzifə əldə olunmuş siyasi nəticələrin hüquqi müstəvidə tam təsbit edilməsi, sülh müqaviləsinin imzalanması və ratifikasiya prosesinin həyata keçirilməsidir.
O bildirib ki, möhkəm hüquqi baza regionda uzunmüddətli əməkdaşlıq və dayanıqlı sülh modelinin formalaşmasının əsas şərtlərindən biri olacaq.
R.Nəbiyev sonda vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyevin sülh siyasəti Azərbaycanın əldə etdiyi hərbi-siyasi nəticələri uzunmüddətli hüquqi və siyasi nəticələrə çevirməyə yönəlib və bu siyasət bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək inkişaf istiqamətlərinə təsir edən mühüm amil kimi qiymətləndirilə bilər.
